Onze Delta
Onze Delta

Circulair en duurzaam werken bij het versterken van dijken en vooroevers. Hoe doe je dat? Daarover dacht de Projectorganisatie Waterveiligheid (POW) de afgelopen tijd na. De POW is een samenwerkingsverband met deskundigen van Rijkswaterstaat en waterschap Scheldestromen. Zij maakten een duurzaamheidsanalyse voor twee projecten: Vooroeververdediging (VOV) en Dijkversterking Hansweert. Hoe pakt de POW dit traject verder op? En wat is de stand van zaken van beide projecten? Bert Kortsmit, projectmanager Waterveiligheid, legt het uit.

Zowel waterschap Scheldestromen als Rijkswaterstaat hebben ambities opgesteld over duurzaamheid. Denk aan het terugdringen van de CO2–uitstoot en circulair en energieneutraal werken in 2030. Maar hoe vertaal je deze ambities door naar de concrete waterveiligheidsprojecten? Bert en zijn team kozen voor een duurzaamheidsanalyse. Bij het project Vooroeververdediging en Dijkversterking Hansweert onderzochten zij de mogelijkheden om duurzaamheid te integreren in de uitvoering van het project. Bert: ‘Ons doel is om vanaf nu bij elk waterveiligheidsproject dit thema mee te nemen in het aanbestedingsproces. Met de duurzaamheidsanalyse brengen we kansen in kaart en waarderen we deze als “makkelijk toepasbaar” of “onderzoek nodig”. In de analyse nemen we niet alleen het milieuaspect mee. We kijken ook naar de veiligheid voor omwonenden en scheepvaart, de mogelijkheden binnen het project voor recreatie en natuur en de (tijdelijke) gevolgen van de werkzaamheden voor de omgeving.’

Kansen zien en benutten

Bij zowel de Dijkversterking Hansweert als Vooroeververdediging ziet de POW kansen: ‘De vooroevers in Zeeland beschermen de achterliggende dijken als steunberm. Als een vooroever door bijvoorbeeld erosie aangetast wordt en dichter bij de dijk dreigt te komen, is het nodig om de vooroever vast te leggen, zodat de oever op zijn plek blijft. Dit noemen we vooroeververdediging. Voor de vooroeververdediging willen we, wat duurzaamheid betreft, inzetten op het verminderen van CO2–uitstoot. Het is aan de aannemer om te bekijken waar en hoe in het uitvoeringsproces hij CO2 kan verminderen. Denk hierbij o.a. aan materialen uit de regio gebruiken, zodat er minder transport nodig is, milieuvriendelijke schepen en het hergebruik van bestaande materialen of bijproducten. Staalslakken zijn zo’n bijproduct. Dit product blijft over na de productie van staal. De staalslakken zijn goed bruikbaar om de vooroever te verstevigen en op zijn plek te houden. De lessen die we leren bij het verduurzamen van dit project, nemen we vervolgens mee in de planfase voor de dijkversterking bij Hansweert. Uiteindelijk is het doel om van elk project te leren en duurzaamheid steeds meer te verankeren in onze projecten.

Dijkversterking Hansweert

Het dijktraject in Hansweert valt onder het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) en loopt vanaf Willem Annapolder tot en met de monding van de sluizen in Hansweert. Het traject voldoet niet meer aan de nieuwste veiligheidsnorm die sinds 1 januari 2017 van kracht is. Dit betekent niet dat de dijk meteen onveilig is, maar om in de toekomst de veiligheid tegen overstromingen te kunnen garanderen, moet de dijk worden versterkt. Waterschap Scheldestromen en Rijkswaterstaat hebben inmiddels de verkenningsfase afgerond met als resultaat een Voorkeursalternatief (VKA). Hierin kiezen zij primair voor oplossingen in grond en een binnenwaartse uitbouw van de dijk. De planfase is net gestart en zal ongeveer twee jaar duren. Onderdeel hiervan is het uitwerken van duurzaamheidsmaatregelen uit de verkenningsfase. Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen:

  • Die altijd worden meegenomen. Denk hierbij aan de doorontwikkeling van emissiereductie op de bouwplaats en het in standhouden en verbeteren van natuurwaarden.
  • Maatregelen die de omgeving als meekoppelkans aandraagt om op te nemen in de werkzaamheden. Denk hierbij aan het ontwikkelen van het oude sluizencomplex en ruimte voor een horecapaviljoen.
  • Maatregelen die innovatief en uniek zijn voor het project die apart worden besproken met het HWBP. Denk hierbij aan gebruik van gebiedseigen grond voor de dijkverzwaring en natuurverbindingen creëren.

In de planfase wordt het ontwerp gemaakt, het realisatiecontract aanbesteed en de conditionering verzorgd. Alles in samenspraak met partners en stakeholders. Kijk voor meer informatie op www.scheldestromen.nl/hansweert.

Duurzaamheid moet vanzelfsprekend worden

‘We willen de kennis die we bij projecten opdoen borgen en verder ontwikkelen. Met deze werkwijze creëren we als het ware een blauwdruk,’ legt Bert uit. ‘Niet voor elk project hoef je het wiel opnieuw uit te vinden. Sommige werkzaamheden komen altijd terug bij bijvoorbeeld een dijkversterking. Je kunt de werkwijze als het ware optimaliseren. Ook dat vind ik een onderdeel van duurzaam werken. Vanuit het Hoogwaterbeschermingsprogramma, waaronder deze projecten vallen, opereren we nu vanuit twee uitgangspunten; sober en doelmatig. Je zorgt dat het project het juiste doel dient en houdt hierbij de financiën goed in de gaten. Wat ons betreft mag daar het woord duurzaam aan worden toegevoegd, zodat we alle projecten, sober, doelmatig en duurzaam uitvoeren.’

Vooroeververdediging

Vooroevers vormen de basis van een dijk en liggen onder water. Zij bieden steun aan de dijk, zodat deze niet afschuift richting de zee. Op sommige plaatsen in Zeeland zijn de vooroevers aangetast door erosie. Daarom moeten deze vooroevers verstevigd worden om zo de dijk en het achterland te beschermen tegen overstromingen. Rijkswaterstaat besteedt op dit moment het project vooroeververdedigingen Oosterschelde en Westerschelde aan. Een voorlopige gunning is verleend en de verwachting is dat per 1 november de werken definitief gegund zijn. Rijkswaterstaat heeft gekozen voor een “Best Value”-aanbesteding. Dat betekent dat naast de prijs ook andere doelen “gewaardeerd” worden en meetellen in de gunning. Dit zijn:

  1. Draagvlak voor het project behouden en waar mogelijk vergroten en bijdragen aan een goede relatie van Rijkswaterstaat met stakeholders.
  2. Maximaliseren transparantie van het aantonen van het eindresultaat.
  3. Natuurwaarden voor het project behouden en waar mogelijk vergroten.

Naast de prijs en deze doelen telt emissiereductie op de brandstof mee die de opdrachtnemer verbruikt tijdens het transport en de verwerking van materialen die hij gebruikt (staalslakken en breuksteen). Bert: ‘Het voorlopig resultaat van de aanbesteding laat zien dat de markt goed in staat is om concrete voorstellen te doen op het gebied van biodiversiteit en emissiereductie. Dat is goed nieuws voor de verduurzaming van onze projecten!’ Kijk voor meer informatie op www.rijkswaterstaat.nl.

Unieke samenwerking

De Projectorganisatie Waterveiligheid (POW) is een vrij unieke publieke samenwerking. Waterschap Scheldestromen en Rijkswaterstaat werken projectoverstijgend samen aan diverse waterveiligheidsvraagstukken. ‘Door samen op te trekken bundelen we onze kracht. Samen hebben we veel kennis op het gebied van procesmatig werken en specialistische kennis van de omgeving en het soort werk,’ vertelt Bert. ‘De komende jaren pakken wij gezamenlijk nog vele waterveiligheidsprojecten op.’